مقدمه:

کلمه مزاج برای همه ایرانیان نام کاملا آشنایی است. افرادی را که زود عصبانی می شوند آتشین مزاج می خوانند، افراد دیر جوش و کم حرف و غیر فعال را سرد مزاج می نامند. حقیقتا معنی مزاج چیست؟چگونه می توانیم مزاج خود را یا به تعبیری درست تر طبیعت بدن خود را بشناسیم.اختلاف طبایع افراد همیشه مورد کنجکاوی و سئوال بوده است.

در یک روز پائیزی به مردمی که بیرون از منازل خود و به جهت رفتن به محل کار در حرکتند دقت کنید تعدادی با پالتو و شال و کلاه، تعدادی با یک ژاکت معمولی و تعدادی فقط با یک پیراهن بیرون آمده اند، این ها چه تفاوتی دارند؟ تعدادی خیلی زود چاق می شوند و عده ایی با وجود خوردن مقدار قابل توجهی غذا، همچنان اندام مناسبی دارند، تعدادی خواب سبک دارند و ساعات خوابشان کم است،تعدادی خواب سنگین و طولانی دارند، بعضی ها خیلی تند و تیز هستند، بلند و سریع تکلم می کنند در حالی که تعدادی نیز خیلی آرام و منقطع و با تأنی حرف می زنند، برخی افراد با خوردن یک خیار دل درد می گیرند و به قول معروف سردیشان می شود در حالی که بعضی ها با خوردن نیم کیلو خیار هیچ واکنشی ندارند . تمام آزمایشات بالینی این افراد سالم است و از لحاظ بررسی خون و بافت های بدن و اعضاء و تمام موارد آزمایشگاهی همه طبیعی هستند پس اختلاف این افراد در کجاست؟

جواب تمامی این سئوالها را در طب سنتی در بحث طبایع یا مزاج پیدا می کنیم. طبیعت انسان ها با هم تفاوت دارد، اگر بخواهیم سبک زندگی سالم و روش دستیابی به سلامت واقعی را تجربه نمائیم، باید به جسم و روان آدمی ازدیدگاه طب سنتی یا طب مزاجی ایران نظر کنیم.

مقدمه:
تمامی جنبه های زندگی ما تحت تاثیر طبیعت بدنمان قرار دارد، نوع غذایی که می خوریم می تواند تاثیرات بسیار مهمی بر تمامی اعضای بدن ما از مغز و اعصاب گرفته تا قلب و معده و کبد و کلیه ها داشته باشد، در بعضی از انواع مزاج، خوردن یک غذای نامناسب می تواند عواقب زیادی داشته باشد.
در ساده ترین حالات آن می بینید، مثلاً افرادی که حتی با خوردن یک عدد خرما بدنشان جوش می زند، غذای نامناسب با مزاج شما می تواند موجب تغییرات خواب، حالت عصبی، اختلال حافظه، اختلال هضم، اختلال دفع، عوارض پوستی، نشانه های در گیر ی کبد و قلب و اندام های تناسلی را نشان دهد،

نوع نوشیدنی ها، لباس ها، هوای استنشاقی، مقدار حرکت ها و استراحت روزانه و چگونگی دفع و حالتهای عصبی و روانی، مستقیما مرتبط با حالات طبیعی یا مزاجی است، بنابراین برای داشتن زندگی سالم و طبیعی، وزن مناسب، و آرامش روحی، همه ما نیازمند به شناختن مزاج یا طبیعت خود هستیم.

تشخیص مزاج سرشتی یک فرد:
از روی ۱۰ مورد می توان مزاج سرشتی یا جبلی یک فرد را تشخیص داد:

مزاج سرشتی یا جبلی، مزاجی است که از طریق ارث از پدر و مادر به فرد منتقل می شود و از زمان تولد در فرد وجود دارد و یک حالت طبیعی برای آن فرد به حساب می آید.
هر مزاج دارای علایم و خصوصیات خاص خود می باشد که با علایم بیماری ناشی از غلبه اخلاط که در ادامه به آن می پردازیم، تفاوت دارد.

ویژگیهای ذیل مربوط به مزاج سرشتی افراد بلغمی می باشد.

مزاج سرشتی یا جبلی، مزاجی است که از طریق ارث از پدر و مادر به فرد منتقل می شود و از زمان تولد در فرد وجود دارد و یک حالت طبیعی برای آن فرد به حساب می آید.
هر مزاج دارای علایم و خصوصیات خاص خود می باشد که با علایم بیماری ناشی از غلبه اخلاط که در ادامه به آن می پردازیم، تفاوت دارد.
ویژگیهای ذیل مربوط به مزاج سرشتی افراد سوداوی می باشد.

یک نوع بادکش است که ویژه خانم ها در موارد ذیل انجام می شود.
–         بزرگ شدن سینه ها
–         افزایش شیردهی برای مادران شیرده

کیفیت این نوع بادکش به شرح ذیل است:

 محل قراردادن لیوان های بادکش:
–         حالت اول: در صورتی که تمام سینه را بتوان در داخل یک لیوان بزرگ جا دهید، انجام بادکش با یک لیوان به صورتی که کل سینه داخل آن قرار گیرد توصیه می گردد، مخصوصاً اگر هدف بزرگ کردن سینه ها باشد.
–         حالت دوم: در صورتی که حالت اول امکان پذیر نبود، می بایست لیوان ها را در اطراف سینه و دور تا دور آن قرار داد.

تذکر:
– در بادکش سینه برای مادران شیرده که جهت افزایش شیردهی انجام می گیرد باید مراقب بود تا با فشار زیاد همراه نباشد.
– بادکش و حجامت و هر گونه عملی که باعث تحریک و انحرافی در خون می شود، در موقع پریودی ممنوع است.
– این بادکش را می توانید روزانه و به مدت حدود ۶ دقیقه برای هر سینه انجام دهید.
– سینه ها را می توان هم زمان بادکش کرد یا این که در هر بار انجام بادکش یک سینه را بادکش کرده و بعد از اتمام، سینه بعدی را بادکش نمود.

توصیه حکیم موسی بن علیرضا ساوجی درباره داروهای فرنگی

این است که جالینوس در مدح ایشان می‌فرماید: «کثرالله عدد المقابر عن امثالهم نعوذبالله من شرور انفسنا» و این همۀ زحمات که کشیدند و فکرها نمودند بیست دوا را باهم ترکیب کردند که به قدر دو، سه مجلس اسهال کند نه این بود که عادت بر ادویۀ قویّۀ مسهله نباشند ولی همیشه رعایت قوّت و مزاج و فصل و عادت و امثال آنها را می‌نموده بوده­اند، به خصوص این ایّام که به جز ادویه‌ای که از طرف فرنگ می‌آورند و جوهریّات(همان ماده مؤثره) استعمال می‌کنند و به قدر یک نخود آن صد مرتبه قی و اسهال می‌آورد و این دوا به جز اینکه اثر سمیت در بدن می‌کند و بدن را اذابه می‌کند و مورث اذیّت‌های فاحش می‌شود و به مرور موجب امراض مزمنه می‌گردد دیگر چه فایده دارد و علم طب به همین جهت مندرس شد و اگر بیچاره عمری را صرف کرده باشد و سالهای دراز مشغول مباحثه و مطالعه و خدمت استادان نموده باشد و تحصیلی در علم طب نموده باشد ، کان لم یکن مذکورا می‌کنند.

مزاج سرشتی یا جبلی، مزاجی است که از طریق ارث از پدر و مادر به فرد منتقل می شود و از زمان تولد در فرد وجود دارد و یک حالت طبیعی برای آن فرد به حساب می آید.
هر مزاج دارای علایم و خصوصیات خاص خود می باشد که با علایم بیماری ناشی از غلبه اخلاط که در ادامه به آن می پردازیم، تفاوت دارد.
ویژگیهای ذیل مربوط به مزاج سرشتی افراد دموی می باشد.